Mirasın Reddi: Üç Aylık Süre, Borca Batık Tereke ve Sonuçları

Mirasbırakanın borcu çıkarsa kimin ödeyeceği, mirası öğrenen ailelerin en sık sorduğu sorudur. Kanun mirasçıya üç ay düşünme süresi tanır. Bu sürede miras reddedilebilir ya da kabul edilmeden önce terekenin borç durumu resmî yoldan ortaya çıkarılabilir. Süre kaçarsa mirasçı borçlarla birlikte mirası kabul etmiş sayılır. Aşağıda sürenin nasıl işlediğini, reddin nasıl yapıldığını ve alternatiflerini sırayla anlatıyoruz.

Mirasın reddi süresi kaç aydır ve ne zaman başlar?

Miras üç ay içinde reddedilebilir (TMK md. 606/1). Sürenin başlangıcı mirasçının durumuna göre değişir:

Burada belirleyici olan ölüm tarihi değil, öğrenme tarihidir. Yurt dışında yaşayan ya da mirasbırakanla görüşmeyen bir mirasçı ölümü haftalar sonra duyabilir. Ancak öğrenme tarihini ispat yükü mirasçıdadır; kayıtlarda ölüm tarihi görünüyorsa aksini belgelemek gerekir. Sürenin son gününü hesaplamak için yasal süre hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.

Reddeden mirasçının yerine geçenler için süre yeniden mi başlar?

Evet. Ret sonucunda miras daha önce mirasçı olmayan kişilere geçiyorsa, bunlar için süre önceki mirasçıların mirası reddettiğini öğrendikleri tarihte başlar (TMK md. 608/3). Bir babanın mirası reddetmesi hâlinde torunların kendi süreleri bu şekilde ayrıca işlemeye başlar. Reddeden kişi çocukları adına sorumluluğu kapattığını düşünse bile onların da ayrıca karar vermesi gerekir.

Mirasın reddi nasıl yapılır?

Ret, mirasçılar tarafından sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır (TMK md. 609/1). Sulh hâkimi beyanı bir tutanakla tespit eder. Süresi içinde yapılmış ret beyanı, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesince özel kütüğe yazılır; reddeden mirasçı isterse kendisine reddi gösteren bir belge verilir (md. 609/4).

Adımlar kabaca şöyledir:

1. Mirasbırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesini belirleyin.
2. Ölüm belgesi, nüfus kayıt örneği ve kimlik gibi belgelerle başvurun.
3. Ret beyanını verin. Sözlü beyan hâkim huzurunda tutanağa geçirilir, yazılı beyan dilekçeyle yapılır.
4. Reddin kütüğe yazıldığını gösteren belgeyi isteyin ve saklayın.

Ret kayıtsız ve şartsız olmalıdır (md. 609/2). “Şu taşınmaz hariç reddediyorum” ya da “yalnızca borçlar için reddediyorum” biçimindeki bir beyan geçerli bir ret sayılmaz. Mirası kısmen kabul edip kısmen reddetmek mümkün değildir.

Başka şehirde ya da yurt dışında yaşayan mirasçı reddi nasıl yapar?

Mirasçının bulunduğu yer, reddin yapılacağı mahkemeyi değiştirmez. Beyan, mirasın açıldığı yerin sulh mahkemesine yapılır. Başka bir şehirde yaşayan mirasçı bunu özel yetkili bir vekil aracılığıyla yaptırabilir. Yurt dışındaki mirasçı için vekâletname konsolosluk aracılığıyla düzenlenebilir. Vekâletnamede mirasın reddi yetkisinin açıkça yazılmasında yarar vardır.

Hangi hâllerde ret hakkı kaybedilir?

Süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK md. 610/1). Süre dolmadan da bazı davranışlar ret hakkını ortadan kaldırır. Kanuna göre şu mirasçılar mirası reddedemez (md. 610/2):

• Ret süresi dolmadan mirasçı olarak tereke işlemlerine karışanlar,
• Terekenin olağan yönetimi niteliğinde olmayan işler yapanlar veya mirasbırakanın işlerinin yürütülmesi için gerekli olanın dışında işlem yapanlar,
• Tereke mallarını gizleyenler,
• Tereke mallarını kendisine maledenler.

Günlük hayattan örnek verirsek: mirasbırakanın aracını satmak, banka hesabından para çekip kullanmak, taşınmazı kiraya vermek ya da tereke malını kendi adına kullanmaya başlamak ret hakkını tehlikeye atar. Buna karşılık cenaze giderlerinin ödenmesi veya bozulacak bir malın korunması gibi zorunlu işler, olağan yönetim kapsamında değerlendirilir. Sınırın nerede olduğu somut olaya göre belirlenir; şüphe varsa işlem yapmadan önce sormak daha güvenlidir.

Zamanaşımı veya hak düşürücü sürelerin dolmasını önlemek için dava açılması ve cebrî icra takibi yapılması ise ret hakkını ortadan kaldırmaz (md. 610/3).

Mirasbırakanın borcu mirastan fazlaysa ne olur?

Mirası kabul eden mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK md. 599/2). Borçlar terekeden karşılanamazsa fark mirasçının kendi malvarlığından aranır. Borç ihtimali bulunan her dosyada üç aylık sürenin takibi gerekir.

Borca batık tereke nedir ve miras kendiliğinden reddedilmiş sayılır mı?

Mirasbırakanın ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır (TMK md. 605/2). Bu hâlde mirasçının ayrıca ret beyanında bulunması gerekmez. Ancak “açıkça belli” kavramı tartışmaya açıktır. Mirasbırakanın hakkında kesinleşmiş iflas kararı bulunması veya haciz ve aciz belgelerinin ortada olması bu duruma örnektir. Alacaklılar sonradan mirasçıya gelip borçların ödenmesini isterse, mirasçının borca batıklığı ispat etmesi gerekebilir. Borç bilinen bir terekede ret beyanını ayrıca vermek çoğu zaman daha sağlamdır.

Mirasbırakanın borcunun ne kadar olduğunu bilmiyorsam ne yapabilirim?

Kanun, reddetmeye hakkı olan her mirasçıya terekenin resmî defterinin tutulmasını isteme imkânı verir (TMK md. 619/1). Bu istem, mirasın reddine ilişkin usule uyularak bir ay içinde sulh hâkiminden yapılır (md. 619/2). Mirasçılardan birinin istemi diğerleri için de etkili olur (md. 619/3).

Resmî defter tutulurken mahkeme terekedeki aktif ve pasifleri değerleriyle deftere yazar. Alacaklılar ve borçlular bir ay arayla iki kez ilân yoluyla çağrılır (md. 620 ve 621). Defter tutma sürerken mirasbırakanın borçları için icra takibi yapılamaz (md. 625). Bundan sonra her mirasçı, mahkemece verilen süre içinde şu seçeneklerden birini bildirir (md. 626 ve 627):

• Mirası reddeder,
• Resmî tasfiye ister,
• Deftere göre veya kayıtsız şartsız kabul eder.

Süresi içinde hiçbir beyanda bulunmayan mirasçı, mirası tutulan deftere göre kabul etmiş sayılır. Deftere göre kabul edilen miras mirasçıya yalnızca deftere yazılmış borçlarla geçer (md. 628). Alacağını süresi içinde yazdırmayan alacaklıya karşı mirasçı kural olarak sorumlu tutulamaz; alacaklının kusuru olmadan deftere yazdıramadığı alacaklarda ise mirasçı zenginleşmesi ölçüsünde sorumlu kalır (md. 629).

Resmî tasfiye nedir?

Her mirasçı, mirası ret veya resmî deftere göre kabul edeceği yerde terekenin resmî tasfiyesini isteyebilir (TMK md. 632/1). Resmî tasfiyede mirasçılar terekenin borçlarından sorumlu olmaz (md. 632/3). Mirasçılardan biri mirası kabul ederse tasfiye istemi dikkate alınmaz (md. 632/2). Mirasbırakanın alacaklıları da alacaklarını elde edemeyeceklerinden inandırıcı sebeplerle kuşku duyuyorsa, ölümden ya da vasiyetnamenin açılmasından başlayarak üç ay içinde tasfiye isteyebilir (md. 633).

Mirası reddetmenin sonuçları nelerdir?

Reddin sonucu, kimin mirasçı olduğuna göre değişir:

• Mirasçılardan biri reddederse: Payı, miras açıldığında kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK md. 611/1). Reddeden kişinin çocukları varsa onlar mirasçı olur.
• Atanmış mirasçı reddederse: Mirasbırakanın arzusu başka türlü anlaşılmıyorsa payı mirasbırakanın en yakın yasal mirasçılarına kalır (md. 611/2).
• Altsoyun tamamı reddederse: Payları sağ kalan eşe geçer (md. 613).
• En yakın yasal mirasçıların tamamı reddederse: Miras sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiye sonunda artan değer olursa, mirası reddetmemişler gibi hak sahiplerine verilir (md. 612).

Mirasçılar ret beyanı sırasında, kendilerinden sonra gelen mirasçılara mirası kabul edip etmeyeceklerinin sorulmasını da isteyebilir. Sonra gelenler bir ay içinde mirası kabul etmezse reddetmiş sayılır (md. 614).

Alacaklılar reddi iptal ettirebilir mi?

Malvarlığı borcuna yetmeyen bir mirasçı, alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddederse alacaklıları veya iflas idaresi ret tarihinden itibaren altı ay içinde reddin iptali için dava açabilir. Buna ancak kendilerine yeterli güvence verilmemişse başvurulabilir (TMK md. 617). Mirasçının kendi borçları nedeniyle ret yoluna gitmesi her zaman sonuç vermeyebilir.

Ödemeden âciz mirasbırakandan alınan malların durumu ne olur?

Ödemeden âciz bir mirasbırakanın mirasını reddeden mirasçılar, onun alacaklılarına karşı, ölümünden önceki beş yıl içinde ondan almış oldukları ve mirasın paylaşılmasında geri vermekle yükümlü olacakları değer ölçüsünde sorumlu olur (md. 618/1). Olağan eğitim ve öğrenim giderleri ile âdet üzere verilen çeyiz bu sorumluluğun dışındadır (md. 618/2). İyiniyetli mirasçılar ise geri verme zamanındaki zenginleşmeleri ölçüsünde sorumlu olur (md. 618/3). Yani ret, mirasbırakandan sağlığında alınan değerleri tamamen kapsam dışı bırakmaz.

Süre geçtiyse yapılabilecek bir şey var mı?

Önemli sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi, yasal ve atanmış mirasçılara tanınan ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre tanıyabilir (TMK md. 615). Kanun “önemli sebep” için bir liste vermez; hâkim somut olaya bakar. Mirasbırakanın borçlarının sonradan ortaya çıkması ya da mirasçının ölümden haberdar olmasının güçlüğü gibi durumlar bu istemin dayanağı olarak ileri sürülebilir. Sonucun ne olacağı dosyadaki delillere bağlıdır. Başvuruda olayın tarihlerle ve belgelerle anlatılması gerekir.

Giresun’da uygulamada neler görülür?

Giresun’da ret dosyaları sıklıkla kuşaklar boyunca intikal etmemiş fındık bahçeleri ve köy taşınmazlarıyla ilgili çıkar. Taşınmazın kıymeti düşük, buna karşılık mirasbırakanın bankaya ya da kamu kurumlarına borcu vardır. Böyle durumlarda mirasçılar önce borç sorgusu yaptırmak, ardından ret ya da resmî defter seçeneklerini değerlendirmek isteyebilir. Mirasbırakanın son yerleşim yeri Giresun ise ret beyanı Giresun’daki sulh hukuk mahkemesine verilir. Genel bilgi için miras hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Somut durumunuzun değerlendirilmesi için bir avukata danışmanız önerilir.

Sık sorulan sorular

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Somut olayınız için bir avukata danışınız.